FilmskeNovosti
Osnovane 1944.
BEOGRAD
SRBIJA
 
Dokumentarni film "Lepenski Vir"

Dokumentarni film “Lepenski Vir”

Scenarista: Mladen Đorđević

Da bi se istražilo jedno malo naselje iz epohe mlađeg kamenog doba, otpočelo se 1965. godine sa arheološkim iskopavanjem na niskoj dunavskoj terasi pokraj Lepenskog Vira.

Pošto se znalo da će nova hidroelektrana „Đerdap“ povisiti nivo Dunava država je izdvojila novac da se istraži sve ono što će završetkom hidrocentrale definitivno biti potopljeno kroz nekoliko godina. Znalo se da će 1970. godine Dunav u oblasti Đerdapa porasti za 12 metara. Privredni prosperitet će potopiti sve što je čovek stvarao vekovima.

Ubrzo se otkrilo da je ovo mesto nekada bilo središte jedne od najsloženijih kultura praistorije. To je postalo jasno 1967. godine kada su ispod naselja prvih zemljoradnika i stočara iz razdoblja od 5300-4800 god. pre n.e., otkriveni spomenici koji su iznenadili ceo svet. Nađena su : brojna planski gradjena staništa, grobovi koji dokumentuju čudne pogrebne rituale, obilje majstorski izgradjenih alatki od kamena, kosti i roga, raznovrstan nakit, pločice sa urezanim znacima slicnim pismu i monumentalne skulpture od kamena. Odmah se moglo ustanoviti da su sve ovo ostvarenja od pre 5300. god. pre n.e., a to je znacilo da su ribolovačko-lovačke zajednice koje su naseljavale terasu pokraj Lepenskog Vira prve u Evropi uspostavile složene privredno-društvene odnose, prve ostvarile arhitekturu osobenog stila i prve modelovale monumentalne skulpture od džinovskih oblutaka.

Profesor Dragoslav Srejović, poznati arheolog kome se pripisuje otkriće Lepenskog Vira, i osoba koja je rukovodila iskopavanjima na lokalitetu, je ubrzo nakon prvih otkrića napisao da je umetnost Lepenskog Vira u raskoraku sa onim sto smo znali o tom vremenu... U razdoblju kada se u Lepenskom Viru ostvaruje sakralna arhitektura i monumentalna skulptura, u ostalim delovima Evrope, živi se po prirodnim staništima skromnim kolibama i šatorima, a umetnost se svodi na po kopju linije graviranu na kosti ili rogu.

Ispod nezanimljivih ostataka siromašnog neolitskog naselja tada počinju da se pomaljaju ostaci nečeg što će se, postepeno, pokazati kao trag jedne nove kulture. Do njenih osnovnih sadržaja, od kojih je svaki predstavljao posebno i uzbudljivo otkriće, dolazilo se postupno: 1966. otkopan je veći deo naselja sa impozantnim ostacima arhitekture; 1967. nađene su brojne monumentalne skulpture od kamena; 1968. istražen je deo nekropole. Nalazi na 2.500 kvadratnih metara na Lepenskom viru pokazali su da otkrivena kultura predstavlja potpuno nov sadržaj u evropskoj preistoriji !

Naravno, kad su pod „jednim praktično sterilnim slojem peska“ otkriveni prvo kameni blokovi duži od metra i široki 30 do 40 centimetara, pa još i zaliveni cementnim krečom u pravougaonik prvo je usledilo iznenađenje, „jer se u praistoriji nije mogla zamisliti bilo kakva konstrukcija od masivnih kamenih blokova“. Zaprepašćenje je možda prava reč kad su nedugo zatim otkrivene i monumentalne ribolike, čovekolike ili skulpture pokrivene samo ornamentom...

Tako se Lepenski Vir u 1967. godini pojavio na arheoloskoj karti Evrope kao izuzetno značajan, ali i sasvim usamljen kulturni centar. Tada se činilo da su “oblici jedne visoke culture nastali na Lepenskom Viru u naizgled praznom prostoru, bez ikakvih najava, tradicija i pripreme”. Ipak je već tada istaknuto da, ako se po posledici sudi po uzroku, onda se na osnovu Lepenskog Vira mora zaključiti da je kulturna prošlost Podunavlja daleko bogatija i složenija nego što se to pretpostavljalo.